భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 ప్రతి పౌరుడు స్వేచ్ఛగా జీవించే హక్కు కల్పించింది

సి కె న్యూస్ కొల్లాపూర్ ప్రతినిధి
వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు రాజ్యాంగ రక్షణ భారత రాజ్యాంగంలోని 21వ అధికరణం (ఆర్టికల్ 21) ప్రతి వ్యక్తికి అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాథమిక హక్కును కల్పిస్తుంది. మనిషి గౌరవంగా జీవించడానికి, స్వేచ్ఛగా ఉండడానికి, తన హక్కులను కాపాడు కోవడానికి ఈ అధికరణం ఎంతో కీలకమైనది. ఇది రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక హక్కులలో భాగం – పార్ట్ IIIలో ఉంది.

1.ఆర్టికల్ 21 ఏం చెబుతుంది.

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం: చట్టం ద్వారా ఏర్పరచబడిన విధానాన్ని అనుసరించడం తప్ప, ఏ వ్యక్తి యొక్క జీవించే హక్కును లేదా వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరించరాదు. ఆంగ్లంలో దీని అర్థం ఏ వ్యక్తి ప్రాణాన్ని చట్ట విరుద్ధంగా హరించకూడదు. ఏ వ్యక్తి వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు అన్యాయంగా భంగం కలిగించకూడదు. చట్ట బద్ధమైన ప్రక్రియ లేకుండా ఎవరినీ నిర్బంధించకూడదు. ప్రతి వ్యక్తికి గౌరవంగా జీవించే హక్కు ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఈ హక్కు భారత పౌరులకే కాకుండా భారతదేశంలో ఉన్న ప్రతి వ్యక్తికి వర్తిస్తుంది.

2 ఆర్టికల్ 21 కింద లభించే ముఖ్యమైన హక్కులు

సుప్రీంకోర్టు వివిధ తీర్పుల ద్వారా ఆర్టికల్ 21 పరిధిని విస్తృతం చేసింది.1. జీవించే హక్కు (రైట్ టు లైఫ్ ) ప్రతి వ్యక్తి గౌరవంగా జీవించే హక్కును కలిగి ఉంటాడు. 2. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ (పర్సనల్ లైబర్టీ ) చట్టవిరుద్ధంగా ఎవరినీ నిర్బంధించకూడదు. 3. గౌరవంగా జీవించే హక్కు ప్రతి వ్యక్తి ఆత్మగౌరవంతో జీవించాలి. 4. ఆరోగ్య హక్కు ప్రజలకు అవసరమైన వైద్య సదుపాయాలు అందుబాటులో ఉండాలి. 5. స్వచ్ఛమైన పర్యావరణ హక్కు కాలుష్యం లేని గాలి, స్వచ్ఛమైన నీరు పొందడం జీవించే హక్కులో భాగంగా గుర్తించబడింది. 6. గోప్యత హక్కు (రైట్ to ప్రైవసీ ) ప్రతి వ్యక్తికి తన వ్యక్తిగత జీవితానికి సంబంధించిన గోప్యతను కాపాడుకునే హక్కు ఉంది. 7. వేగవంతమైన న్యాయం పొందే హక్కు కేసులను అనవసరంగా ఆలస్యం చేయకుండా విచారించాలి. 8. జీవనోపాధి హక్కు వ్యక్తి జీవనోపాధికి సంబంధించిన హక్కుకు కూడా రాజ్యాంగ రక్షణ ఉంది.

3. ఆర్టికల్ 21ను ఉల్లంఘిస్తే ఏం చేయాలి?

ఒక వ్యక్తి ప్రాథమిక హక్కుల కు భంగం కలిగితే న్యాయ పరంగా పరిష్కారం కోరవచ్చు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32 ప్రాథమిక హక్కుల పరిరక్షణ కోసం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు. ఆర్టికల్ 226 హైకోర్టును ఆశ్రయించి రిట్ పిటిషన్ దాఖలు చేయవచ్చు. హైకోర్టు, సుప్రీం కోర్టులు తగిన సందర్భాల్లో పౌరుల హక్కులను పరిరక్షించడాని కి ఆదేశాలు జారీ చేయగలవు.

4. ఆర్టికల్ 21కు సంబంధించిన ముఖ్యమైన సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు

1. మేనకా గాంధీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా 1978 ఈ తీర్పులో వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరించే చట్ట పరమైన విధానం న్యాయ బద్ధంగా, నిష్పక్షపాతంగా, సహేతుకంగా ఉండాలని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
2. జస్టిస్ కె.ఎస్. పుట్టస్వామి కేసు 2017 ప్రతి వ్యక్తికి వ్యక్తి గత గోప్యత హక్కు ప్రాథమిక హక్కు అని సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది.
3. సెల్వి వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ కర్ణాటక 2010 వ్యక్తి అనుమతి లేకుండా బలవంతంగా నార్కో అనాలిసిస్ వంటి పరీక్షలు నిర్వహించడం రాజ్యాంగ హక్కులకు విరుద్ధమని తీర్పునిచ్చింది.

5. సాధారణ ప్రజలకు ఆర్టికల్ 21 ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?

కొన్ని ఉదాహరణలు చూద్దాం: సమస్య ఆర్టికల్ 21 కింద రక్షణ చట్టవిరుద్ధ నిర్బంధం వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు రక్షణ కలుషితమైన తాగునీరు ఆరోగ్యకరమైన జీవనానికి రక్షణ తీవ్రమైన పర్యావరణ కాలుష్యం
స్వచ్ఛమైన పర్యావరణ హక్కు వైద్య అత్యవసర పరిస్థితుల్లో నిర్లక్ష్యం జీవించే హక్కుకు సంబంధించిన రక్షణ
వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని అనధికారికంగా బయట పెట్టడం గోప్యత హక్కు
విచారణలో అనవసరమైన జాప్యం వేగవంతమైన న్యాయం పొందే హక్కు

6. ఆర్టికల్ 21 – ప్రజలకు ఎందుకు ముఖ్యం?

ప్రభుత్వ అధికారులు, పోలీసు శాఖ, స్థానిక సంస్థలు, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులు తదితర వ్యవస్థలు తమ విధులను నిర్వహించేటప్పుడు ప్రజల ప్రాథమిక హక్కులను గౌరవించాలి. ప్రజల ప్రాణాలకు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు, గౌరవప్రదమైన జీవనానికి భంగం కలిగించే చర్యలు రాజ్యాంగపరమైన పరిశీలనకు లోబడి ఉంటాయి.

7. ఆర్టికల్ 21 గురించి గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయం

ఆర్టికల్ 21 అనేది కేవలం ప్రాణాలను కాపాడే హక్కు మాత్రమే కాదు. ప్రతి వ్యక్తి గౌరవంగా, స్వేచ్ఛగా, ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణంలో జీవించడానికి కల్పించిన రాజ్యాంగ రక్షణ. ప్రతి భారతీయ పౌరుడు ఈ హక్కు గురించి తెలుసుకోవాలి. తన హక్కులకు భంగం కలిగినప్పుడు చట్టపరంగా న్యాయం పొందడానికి ప్రయత్నించాలి. మీకు ఉపయోగపడే మరో ముఖ్యమైన విషయం
ఆర్టికల్ 21తో పాటు ప్రజలకు, ముఖ్యంగా గ్రామస్థాయిలో ప్రభుత్వ అధికారుల నుంచి న్యాయం పొందడానికి ఉపయోగపడే మరికొన్ని రాజ్యాంగ అధికరణాలు ఉన్నాయి.
ఆర్టికల్ 14: సమానత్వపు హక్కు. ఆర్టికల్ 19: స్వేచ్ఛా హక్కులు. ఆర్టికల్ 21: జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ. ఆర్టికల్ 32: సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించే హక్కు ఆర్టికల్ 226: హైకోర్టు రిట్ అధికారాలు. ఈ అధికరణాలను తెలుసుకోవడం ద్వారా ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో ప్రజలకు ఉన్న చట్టపరమైన హక్కులపై అవగాహన పెరుగుతుంది.